خداوند مىخواست كه اگر على نباشد او را با هيچ دشوارى روبرو نكند و چنان مىديد كه اگر على نبود او گمراه مىشد ( 1 ) و اگر نبود او نابود مىگرديد و اگر نبود كارش به رسوائى مىكشيد و : زنان نتوانند مانند على بزايند و بسيارى همانند اين برداشتها كه در جلد ششم در لابه لاى « به جا مانده‌هاى كمياب » گذشت و مىرساند هرگز در دل او براى يك بار هم نگذشته - و هيچگاه هم نخواهد گذشت و كجا تواند بگذرد ؟ - كه او در يكى از برترىها همانند سرور ما على باشد يا در يك زمينه از آنها به او نزديك بوده يا دورىاش از وى ناچيز بنمايد . پس از آن كه دانستى اين توده ، از جانشينى پيامبر چه دريافته‌اند و از برداشت گذشتگان ايشان - و پيشتر از همه ، خليفه ى نخست - در اين باره آگاهى يافتى اكنون با من بيا تا ناسازگارى اين گفتارها را با پندارهاى ديگرى بنگريم كه پراكنده گروهى ديگر به آن گرويدند « و اگر جز از نزد خدا بود البته ناهماهنگىهاى بسيار در آن مىيافتند » ( 2 ) احمد پسر محمد وترى بغدادى در روضة الناظرين بوستان نگرندگان « ص 2 مىنگارد : بدان كه توده‌هاى سنى و همداستانى مىگويند پس از پيامبر - درود و آفرين خدا بر وى - برترين مردم ابو بكر است سپس عمر سپس عثمان سپس على - خداى برتر از پندار از آنان خشنود باد - و به راستى هر كه در جانشينى پيامبر پيش افتاده در برترى نيز پيشگام بوده زيرا ناشدنى است كه كهتر را بر برتر پيش اندازند زيرا ايشان در پيشوائى - يكى از پس ديگرى - كسانى را بر مىگزيدند كه برتر باشند ، براى روشنگرى اين برداشت گزارشى را شالودهء سخن مىگيريم كه گويد : چون بوبكر - خدا از وى خشنود باد - آشكارا گفت كه عمر - خدا از وى خشنود باد - جانشين او شود طلحه - خدا از وى خشنود باد -

--> ( 1 ) ن - « التمهيد » از باقلانى ص 199 ( 2 ) سورهء 4 آيهء 82 ، اين سخن دربارهء خود قرآن است و نگارنده با آوردن آن ، از ناسازگارىهائى كه ميان برداشتهاى ياد شده هست مىرساند كه همه ؛ من در آوردى است - نه از سوى خدا -